Pęknięcia termiczne szkła: jak powstają i jak im zapobiegać?

Szkło okienne powinno wytrzymywać temperatury sięgające kilkuset stopni Celsjusza. Niestety, zdarzają się sytuacje, gdy szyba pęka po nagrzaniu do znacznie niższego poziomu. Część winy za to mogą ponosić źle dobrane rolety.

Jak wygląda pęknięcie termiczne szyby?

Zanim przejdziemy do przyczyn, warto wiedzieć, jak rozpoznać pęknięcie termiczne i odróżnić je od uszkodzenia mechanicznego. To istotne zarówno przy ocenie szkody, jak i przy ewentualnej reklamacji.

Pęknięcie termiczne szyby ma charakterystyczny przebieg: zaczyna się przy krawędzi tafli, zwykle w miejscu, gdzie szkło styka się z ramą, i biegnie w kierunku środka okna. Linia pęknięcia jest stosunkowo prosta lub lekko falista – nie rozgałęzia się i nie tworzy pajęczyny. Właśnie to odróżnia je od pęknięcia mechanicznego, które zazwyczaj wychodzi z jednego punktu uderzenia i rozprzestrzenia się promieniście lub gwiaździście we wszystkich kierunkach.

Pęknięcie termiczne jest też zawsze prostopadłe do krawędzi szyby i do jej płaszczyzny – co oznacza, że linia uszkodzenia przecina szkło na wylot pod kątem prostym, bez odprysków ani wykruszeń na brzegach.

Dlaczego szyby w oknach mogą samoistnie pękać?

Czynnikiem, który może powodować samoistne pękanie szyb, jest różnica temperatur. Warto pamiętać, że szkło jak wiele innych materiałów zmienia objętość pod wpływem ciepła. Jeżeli więc szyba jest nierównomiernie nagrzana, niektóre jej partie rozszerzają się bardziej, podczas gdy inne mniej lub wcale. Prowadzi to do powstawania naprężeń w strukturze materiału – jeżeli będą one zbyt duże, dojdzie do pęknięcia.

Dlaczego w szkle powstają napięcia termiczne?

Do powstawania napięć termicznych w szybie dochodzi w dwóch sytuacjach. Najczęściej szkło nagrzewa się nierównomiernie pod wpływem działania promieni słonecznych. Zjawisko to występuje przede wszystkim w oknach skierowanych na południe – różnice temperatur są w ich wypadku największe. Przyczyną naprężeń w szybie bywa też sąsiedztwo emitujących ciepło elementów wyposażenia domu lub mieszkania (kaloryferów, klimatyzatorów, lamp).

W jaki sposób rolety i żaluzje mogą przyczynić się do powstania pęknięć termicznych?

Jak wspomnieliśmy na wstępie, jedną z przyczyn powstawania pęknięć termicznych szkła, może być stosowanie nieodpowiednich żaluzji i rolet. Mowa tu przede wszystkim o modelach typu blackout, które nie przepuszczają światła i promieni podczerwonych – po ich zaciągnięciu ciepło kumuluje się w obszarze pomiędzy roletą a szybą. W rezultacie większość powierzchni szkła zostaje mocno nagrzana. Wyjątkiem od tej reguły jest część szyby schowana w ramie – ta pozostaje stosunkowo chłodna. Efektem są niebezpieczne dla struktury szkła naprężenia, prowadzące często do powstawania pęknięć.

Które okna są najbardziej narażone na pękanie termiczne?

Na zjawisko pękania termicznego najbardziej narażone są, paradoksalnie, nowoczesne okna dwukomorowe. Stosowane w nich pakiety szyb zapewniają bardzo dobry poziom izolacji, jednak efektem ubocznym ich użycia są wysokie różnice w szybkości nagrzewania się szkła. Ponadto ryzyko rośnie wówczas, gdy:

• szyby są oklejone materiałem lub pokryte farbą absorbującą promieniowanie słoneczne;
• okna mają dużą powierzchnię (sprzyja to powstawaniu naprężeń wynikających z nierównomiernego nagrzewania się tafli).

Oczywiście nie oznacza to, że w każdej z tych sytuacji musi dojść do pęknięcia – można tego uniknąć (lub przynajmniej znacząco zmniejszyć prawdopodobieństwo wystąpienia szkód), stosując się do kilku reguł.

Przy jakiej temperaturze pęka szkło?

To jedno z częściej zadawanych pytań – i trudno odpowiedzieć na nie jedną liczbą, bo wiele zależy od rodzaju szkła i od tego, jak nierównomiernie jest nagrzewane.

Zwykłe szkło float (stosowane w starszych oknach) zaczyna pękać już przy różnicy temperatur rzędu 40-60°C między środkową częścią tafli a jej krawędziami ukrytymi w ramie. W praktyce taka różnica może wystąpić w upalny letni dzień, gdy szyba jest mocno nasłoneczniona, a roleta blackout kumuluje ciepło przy jej powierzchni.

Szkło niskoemisyjne i pakiety dwu- oraz trzykomorowe, stosowane w nowoczesnych oknach, mają inne współczynniki pochłaniania promieniowania – przez co naprężenia termiczne mogą w nich narastać szybciej, mimo że samo szkło jest bardziej zaawansowane technologicznie.

Warto też wiedzieć, że szkło nie pęka od wysokiej temperatury jako takiej, lecz właśnie od jej nierównomiernego rozkładu. Szyba nagrzana równomiernie do 100°C jest bezpieczna – ta sama szyba, nagrzana do 80°C w środku i 20°C przy krawędzi, może już nie wytrzymać naprężeń.

Samoistne pękanie szyb hartowanych – czym różni się od pęknięcia termicznego?

Użytkownicy często mylą pęknięcie termiczne z samoistnym pękaniem szyby hartowanej – to jednak dwa zupełnie różne zjawiska.

Szkło hartowane jest znacznie bardziej odporne na naprężenia termiczne niż zwykłe szkło float – wytrzymuje różnice temperatur sięgające nawet 150-200°C. Jednak może pęknąć samoistnie z innego powodu: obecności mikroskopijnych wtrąceń siarczku niklu (NiS) w strukturze szkła. Pod wpływem czasu i temperatury drobiny te zmieniają objętość, co prowadzi do nagłego, eksplozywnego pęknięcia – bez żadnego zewnętrznego impulsu.

Pęknięcie samoistne szyby hartowanej wygląda zupełnie inaczej niż termiczne: szkło rozsypuje się na drobne, tępe kawałki (charakterystyczne dla hartowania), a wzór uszkodzenia przypomina sieć drobnych wielokątów pokrywającą całą taflę. Nie zaczyna się od krawędzi i nie tworzy pojedynczej linii.

Jeśli masz wątpliwości, który rodzaj uszkodzenia wystąpił w Twoim oknie, warto skonsultować się z serwisem – rodzaj i przebieg pęknięcia pozwala doświadczonemu instalatorowi dość szybko określić przyczynę.

Jak zapobiegać pękaniu termicznemu szyb?

Przede wszystkim należy zastanowić się nad zastąpieniem rolet i żaluzji typu blackout modelami częściowo przepuszczającymi promieniowanie słoneczne (dotyczy to zwłaszcza okien o południowej wystawie). Ponadto należy unikać:

• opuszczania przesłon do połowy;
• pozostawiania stolarki przesuwnej w pozycji, w której dwie szyby zachodzą na siebie;
• mycia szyb gorącą wodą przy niskiej temperaturze na zewnątrz.

Opisane działania powodują podniesienie temperatury w części tafli szkła, a tym samym – zwiększenie naprężeń i wzrost ryzyka powstania pęknięć.

Należy też pamiętać, by zawsze pozostawiać odpowiedni odstęp pomiędzy szybami a zasłonami i innymi elementami wyposażenia domu (co najmniej 25 mm), tak, by powietrze mogło swobodnie cyrkulować i odbierać część zgromadzonego w szkle ciepła.

Pęknięcie termiczne szyby a gwarancja i reklamacja

To zagadnienie, które budzi sporo wątpliwości. Ogólna zasada jest taka: pęknięcie termiczne wynikające z wady materiałowej lub błędu produkcyjnego może być podstawą do reklamacji. Jeżeli jednak szkoda powstała wskutek nieprawidłowego użytkowania – na przykład stosowania nieodpowiednich rolet, zastawiania grzejnika tuż pod oknem lub naklejenia ciemnej folii na szybę – producent ani instalator zazwyczaj nie ponosi odpowiedzialności.

Kluczowe przy reklamacji jest udokumentowanie charakteru pęknięcia. Warto zrobić zdjęcia pokazujące miejsce, w którym zaczęło się uszkodzenie, oraz cały przebieg linii pęknięcia. Przyda się też informacja o orientacji okna (południe, zachód), rodzaju zastosowanych osłon i warunkach, w jakich doszło do uszkodzenia.

W przypadku nowych okien objętych gwarancją instalatorską warto jak najszybciej zgłosić się do firmy, która przeprowadzała montaż – to ona jako pierwsza ocenia, czy przyczyną było wykonanie, produkt czy użytkowanie. Przy oknach starszych, po upływie gwarancji, oceny najczęściej dokonuje rzeczoznawca.

Co zrobić, gdy szyba już pękła?

Pęknięta szyba okienna, nawet jeśli tafla trzyma się jeszcze w całości, nie powinna czekać na wymianę. Uszkodzone szkło traci właściwości izolacyjne, jest podatne na dalsze pękanie (zwłaszcza przy kolejnych wahaniach temperatur lub silnym wietrze) i może stanowić zagrożenie.

Kilka kroków, które warto podjąć od razu:

• Nie dotykaj ani nie naciskaj pękniętej tafli – nawet niewielkie ugięcie ramy może spowodować, że szyba się rozsypie.
• Jeśli uszkodzenie jest w pakiecie wielokomorowym i zewnętrzna szyba jest nienaruszona, izolacja jest częściowo zachowana – ale wewnątrz pakietu może dochodzić do kondensacji wilgoci.
• Zabezpiecz szczelinę taśmą, jeśli do pomieszczenia dostaje się zimne powietrze lub woda.
• Skontaktuj się z serwisem okiennym lub z firmą, która montowała okna – wymiana pojedynczej szyby lub pakietu szybowego jest możliwa bez wymiany całego okna.

Jeśli mieszkasz w Nowym Sączu lub okolicach i potrzebujesz szybkiej wyceny wymiany szyby, skontaktuj się z nami – ocenimy uszkodzenie i zaproponujemy najlepsze rozwiązanie.

Sprawdź naszą ofertę okien OP Invest w Nowym Sączu!